Dłutowanie drewna – jak wykonywać precyzyjne gniazda?

Dłutowanie drewna jest jedną z podstawowych operacji przy wykonywaniu tradycyjnych połączeń stolarskich. Najczęściej wykorzystuje się je do przygotowywania kwadratowych i prostokątnych gniazd pod czopy, stosowanych m.in. w ramach, drzwiach, stołach, krzesłach, konstrukcjach drewnianych oraz wielu elementach meblowych.

Gniazdo można wykonywać ręcznie za pomocą dłuta stolarskiego, frezarką lub przy użyciu specjalnej dłutarki do drewna. Jeżeli takich połączeń wykonuje się więcej, dłutarka znacząco przyspiesza pracę i ułatwia zachowanie jednakowej głębokości, szerokości oraz położenia kolejnych gniazd.

W Laguna Polska dostępne są dłutarki do drewna przeznaczone zarówno do niewielkich warsztatów, jak i profesjonalnej, powtarzalnej produkcji.

Jak działa dłutarka do otworów kwadratowych?

Dłutarki stolarskie wykorzystują specjalny zestaw składający się z kwadratowego, pustego w środku dłuta oraz obracającego się wewnątrz wiertła ślimakowego.

Wiertło usuwa większość materiału ze środka otworu i transportuje wióry, natomiast kwadratowe dłuto nacina narożniki oraz krawędzie.

W efekcie za jednym zagłębieniem narzędzia można uzyskać otwór o kwadratowym przekroju.

Wykonując kilka kolejnych zagłębień obok siebie, powstaje prostokątne gniazdo pod czop o wymaganej długości.

To właśnie dlatego dłutarka jest tak użyteczna przy wykonywaniu seryjnych połączeń stolarskich.

Do czego wykorzystuje się dłutarki do drewna?

Dłutarka sprawdza się wszędzie tam, gdzie wymagane są dokładne i powtarzalne gniazda.

Typowe zastosowania to:

• gniazda pod czopy,
• połączenia nóg stołów i krzeseł,
• konstrukcje ramowe,
• produkcja drzwi,
• ramy meblowe,
• konstrukcje z drewna litego,
• elementy schodów,
• stolarka tradycyjna,
• seryjne wykonywanie jednakowych połączeń.

Największą przewagę nad pracą ręczną dłutarka pokazuje wtedy, gdy ten sam wymiar gniazda trzeba wykonać wielokrotnie.

Dłutarka czy dłuto ręczne?

Dłuto ręczne nadal jest niezastąpione podczas wielu prac stolarskich. Pozwala poprawiać narożniki, dopasowywać połączenia i wykonywać nietypowe gniazda.

Przy jednym lub dwóch połączeniach ręczne dłutowanie może być w zupełności wystarczające.

Jeżeli jednak trzeba wykonać kilkanaście albo kilkadziesiąt podobnych gniazd, dłutarka daje zdecydowanie większą powtarzalność.

Dłutarka jest szczególnie przydatna, gdy:

• wykonujesz wiele takich samych gniazd,
• zależy Ci na powtarzalnej głębokości,
• obrabiasz twarde drewno,
• produkujesz ramy, drzwi lub meble,
• chcesz ograniczyć czas ręcznego wybierania materiału.

Nie oznacza to jednak, że maszyna całkowicie zastępuje dłuta ręczne. W profesjonalnym warsztacie oba rozwiązania zazwyczaj się uzupełniają.

Dłutarka czy frezarka – czym zrobić gniazdo pod czop?

Gniazdo pod czop można wykonać również frezarką górnowrzecionową.

Frezarka pozwala szybko wykonać gniazdo, ale jego narożniki pozostają zaokrąglone zgodnie z promieniem użytego frezu. W zależności od rodzaju połączenia trzeba wtedy:

• zaokrąglić czop,
• pozostawić odpowiedni luz,
• albo ręcznie wybrać narożniki dłutem.

Dłutarka do drewna od razu tworzy gniazdo z prostymi narożnikami, dlatego szczególnie dobrze sprawdza się przy klasycznych połączeniach czopowych.

Jeżeli warsztat wykonuje zarówno frezowanie, jak i tradycyjne połączenia stolarskie, frezarka i dłutarka nie muszą być urządzeniami konkurencyjnymi – służą po prostu do innych zadań.

Jaką dłutarkę do małego warsztatu wybrać?

Jeżeli gniazda wykonywane są okazjonalnie, nie ma potrzeby rozpoczynać od dużej maszyny wolnostojącej.

Do mniejszego warsztatu dobrym rozwiązaniem jest dłutarka stołowa JET JBM-5 370 W 230 V.

To kompaktowa konstrukcja przeznaczona przede wszystkim do podstawowych i średnio wymagających prac stolarskich. Maksymalny rozmiar stosowanego dłuta wynosi około 12,7 mm, dzięki czemu JBM-5 dobrze sprawdzi się przy mniejszych połączeniach meblowych, ramach oraz typowych projektach warsztatowych.

Jej zaletą są również niewielkie gabaryty oraz zasilanie 230 V.

Jaka dłutarka do profesjonalnej stolarni?

Przy regularnym wykonywaniu połączeń warto zwrócić uwagę na cięższą konstrukcję, większy zakres dłutowania oraz przede wszystkim możliwość dokładnego przesuwania materiału względem narzędzia.

Do takich zastosowań przeznaczona jest profesjonalna dłutarka JET 719A 1300 W 230 V.

JET 719A umożliwia stosowanie dłut do około 25 × 25 mm oraz posiada stół przesuwany w dwóch kierunkach. Dzięki temu po zamocowaniu materiału można wykonywać kolejne zagłębienia poprzez przesuw stołu, bez konieczności ciągłego luzowania i ponownego ustawiania elementu.

Ma to duże znaczenie podczas wykonywania dłuższych gniazd oraz pracy seryjnej.

JET 719A czy 719AS – czym się różnią?

Obie maszyny są przeznaczone do profesjonalnego dłutowania i pod względem podstawowych możliwości są do siebie zbliżone.

JET 719AS 1300 W 230 V wyróżnia się jednak uchylnym stołem z regulacją od 0° do 35°.

Pozwala to wykonywać gniazda również w elementach, w których połączenie nie przebiega pod standardowym kątem 90°.

JET 719A warto wybrać, gdy:

• dominują klasyczne prostopadłe gniazda,
• maszyna będzie regularnie wykorzystywana,
• potrzebny jest przesuw stołu w dwóch osiach,
• ważna jest seryjna produkcja,
• obrabiane są większe elementy.

JET 719AS warto wybrać, gdy:

• potrzebujesz wszystkich możliwości modelu profesjonalnego,
• dodatkowo wykonujesz gniazda pod kątem,
• produkujesz nietypowe konstrukcje,
• potrzebujesz większej elastyczności ustawienia elementu.

Jeżeli nie będziesz korzystać z funkcji pochylania stołu, model 719A może być wystarczający. Jeżeli natomiast wykonujesz bardziej złożone konstrukcje, dopłata do wersji 719AS może dać realną dodatkową funkcjonalność.

Dlaczego przesuwany stół jest tak ważny?

W prostych dłutarkach podczas wykonywania długiego gniazda materiał trzeba przesuwać ręcznie.

W profesjonalnych modelach JET 719A i 719AS element może zostać solidnie zamocowany, a następnie pozycjonowany razem ze stołem.

Daje to kilka korzyści:

• łatwiejsze zachowanie jednej osi gniazda,
• powtarzalne odstępy między kolejnymi zagłębieniami,
• mniejsze ryzyko przesunięcia materiału,
• szybszą pracę,
• łatwiejsze wykonywanie wielu identycznych elementów.

Przy produkcji krzeseł, ram, drzwi czy innych konstrukcji wykorzystujących wiele podobnych gniazd ma to znacznie większe znaczenie niż sama moc silnika.

Jak dobrać dłuto do dłutarki?

Dłuto powinno być dobrane przede wszystkim do szerokości wykonywanego gniazda oraz możliwości konkretnej maszyny.

W przypadku zestawów do dłutarek stosuje się kwadratowe dłuto z odpowiednio dopasowanym wiertłem znajdującym się wewnątrz.

W Laguna Polska odpowiednie narzędzia znajdziesz w kategorii wiertła i dłuta do dłutowania.

Przed zakupem należy sprawdzić:

• wymiar kwadratowego dłuta,
• średnicę chwytu,
• zgodność z uchwytem maszyny,
• maksymalny rozmiar dłuta obsługiwany przez dłutarkę,
• długość roboczą zestawu.

Nie warto kupować największego możliwego dłuta tylko dlatego, że maszyna pozwala je zamontować. Narzędzie powinno odpowiadać wymiarowi konkretnego połączenia.

Jak ustawić dłuto i wiertło?

Prawidłowe ustawienie zestawu dłutującego ma duży wpływ na komfort pracy i trwałość narzędzia.

Wiertło znajdujące się wewnątrz dłuta nie powinno być ustawione przypadkowo. Pomiędzy jego końcówką a końcówką dłuta należy zachować odpowiedni luz zgodny z instrukcją maszyny i stosowanego zestawu.

Dzięki temu:

• wiertło skutecznie usuwa materiał,
• powstające wióry mają miejsce na odprowadzenie,
• zmniejsza się ryzyko zakleszczenia,
• dłuto nie nagrzewa się nadmiernie.

Ważne jest również prawidłowe ustawienie bocznego otworu odprowadzającego wióry.

Jak wykonać długie gniazdo?

Długiego gniazda nie wykonuje się jednym zagłębieniem narzędzia.

Powstaje ono poprzez serię kolejnych otworów.

Warto pracować metodycznie:

1. zaznaczyć położenie gniazda,
2. ustawić przykładnicę i ogranicznik głębokości,
3. solidnie zamocować materiał,
4. wykonać pierwsze zagłębienie,
5. przesuwać materiał lub stół o odpowiednią wartość,
6. wykonywać kolejne zagłębienia aż do uzyskania wymaganej długości.

Przy dłutarkach ze stołem przesuwnym operacja jest znacznie wygodniejsza, ponieważ materiał pozostaje zamocowany.

Jak głęboko można dłutować?

Maksymalna głębokość zależy od konstrukcji maszyny, skoku oraz zastosowanego narzędzia.

Nie należy jednak zakładać, że każde głębokie gniazdo powinno zostać wykonane jednym ruchem.

Przy głębszym dłutowaniu korzystne może być stopniowe wybieranie materiału oraz okresowe cofanie narzędzia w celu ułatwienia odprowadzania wiórów.

Jest to szczególnie ważne podczas pracy w twardym drewnie.

Dłutowanie twardego drewna – na co uważać?

Dąb, buk, jesion oraz inne twarde gatunki drewna stawiają narzędziu znacznie większy opór niż miękkie drewno iglaste.

Podczas takiej pracy szczególne znaczenie mają:

• ostre dłuto i wiertło,
• poprawne ustawienie zestawu,
• odpowiedni posuw,
• dobre zamocowanie elementu,
• skuteczne odprowadzanie wiórów,
• niewymuszanie pracy nadmierną siłą.

Jeżeli narzędzie zaczyna się mocno nagrzewać lub potrzebna jest coraz większa siła na dźwigni, należy sprawdzić jego stan i ustawienie zamiast zwiększać nacisk.

Dlaczego ogranicznik głębokości jest ważny?

Przy wykonywaniu gniazd pod czopy bardzo często nie chcemy przewiercić elementu na wylot.

Ogranicznik głębokości umożliwia ustawienie jednakowej głębokości wszystkich kolejnych zagłębień.

Ma to szczególne znaczenie przy produkcji seryjnej – np. wykonywaniu kilku nóg stołu, ram lub elementów krzeseł.

Dzięki ogranicznikom łatwiej zachować identyczny wymiar każdego połączenia.

Jak prawidłowo zamocować materiał?

Materiał podczas dłutowania musi pozostać nieruchomy.

Siła potrzebna do zagłębienia kwadratowego dłuta jest znacznie większa niż podczas zwykłego wiercenia, dlatego niedokładne zamocowanie może powodować przesunięcie obrabianego elementu.

Profesjonalne dłutarki wykorzystują imadła, przykładnice i ograniczniki, które pozwalają ustawić element w tej samej pozycji przy kolejnych operacjach.

Przy seryjnej pracy warto wykorzystać ograniczniki długości. Dzięki nim kolejne elementy można szybko ustawiać bez ponownego wykonywania pomiarów.

Czy moc silnika jest najważniejsza?

Nie.

Moc ma znaczenie szczególnie podczas pracy z większymi dłutami i twardym drewnem, ale przy wyborze dłutarki równie istotne są:

• maksymalny wymiar dłuta,
• sztywność konstrukcji,
• maksymalny skok,
• wielkość stołu,
• sposób mocowania materiału,
• zakres przesuwu stołu,
• dokładność przykładnicy,
• możliwość ustawienia ograniczników.

Dlatego profesjonalnej dłutarki nie należy porównywać z modelem stołowym wyłącznie na podstawie liczby watów.

JBM-5, JET 719A czy JET 719AS – którą dłutarkę wybrać?

Jeżeli szukasz kompaktowej dłutarki do niewielkiego warsztatu i okazjonalnego wykonywania gniazd, dobrym wyborem będzie JET JBM-5.

Jeżeli dłutowanie jest regularną operacją stolarską, a ważna jest powtarzalność, przesuwany stół i możliwość pracy z większymi dłutami, warto wybrać JET 719A.

Jeżeli oprócz tego potrzebujesz wykonywać gniazda pod kątem, najlepszym wyborem z tej grupy będzie JET 719AS ze stołem uchylnym 0–35°.

W skrócie:

• okazjonalne dłutowanie i mały warsztat – JET JBM-5,
• regularne wykonywanie gniazd – JET 719A,
• profesjonalna praca i dodatkowe dłutowanie pod kątem – JET 719AS.

Jak uzyskać dokładne gniazdo pod czop?

Dobra dłutarka bardzo ułatwia pracę, ale jakość połączenia nadal zależy od prawidłowego przygotowania.

Przed rozpoczęciem warto:

• dokładnie wyznaczyć położenie gniazda,
• dobrać jego szerokość do czopa,
• ustawić przykładnicę równolegle do dłuta,
• zastosować ogranicznik głębokości,
• solidnie zamocować materiał,
• sprawdzić stan dłuta i wiertła,
• wykonać próbę na kawałku odpadowego drewna.

Przy pracy seryjnej warto poświęcić więcej czasu na pierwsze ustawienie maszyny. Gdy przykładnice i ograniczniki są już prawidłowo ustawione, kolejne elementy można wykonywać szybko i z dużą powtarzalnością.

Dłutowanie drewna – jak zacząć?

Jeżeli wykonujesz pojedyncze połączenia, tradycyjne dłuto ręczne lub frezarka mogą być wystarczające.

Jeżeli jednak regularnie wykonujesz gniazda pod czopy, specjalistyczna dłutarka pozwala znacznie usprawnić cały proces.

Przy wyborze maszyny zacznij od określenia:

• jak duże gniazda wykonujesz,
• jak często pracujesz,
• jakie gatunki drewna obrabiasz,
• czy potrzebujesz pracy seryjnej,
• czy wymagane są gniazda pod kątem.

Następnie dobierz odpowiednią dłutarkę do drewna oraz właściwe narzędzia do dłutowania.

Dzięki właściwie dobranej maszynie dłutowanie przestaje być czasochłonnym etapem ręcznej obróbki i staje się powtarzalną operacją pozwalającą szybko przygotowywać dokładne gniazda do klasycznych połączeń stolarskich.